เรื่องราวของ"นกสติ๊นท์นิ้วยาว"
เรียบเรียง-ภาพประกอบ
พอพล นนทภา
ตุลาคม
2544
ในช่วงกลางเดือนกันยายนเป็นช่วงต้นที่จะพบนกชายเลนอพยพได้ในเมืองไทย
แม้ปริมาณที่พบในช่วงนี้จะไม่มากนักแต่ก็พบได้พอสมควร
ในช่วงปลายเดือนกันยายน
ที่ผ่านมาผมได้มีโอกาสไปดูนกที่บ้านกาหลงซึ่งมีสภาพพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นนาเกลือ
ช่วงนี้
ชาวนาเกลือเริ่มที่จะปรับพื้นนาให้เรียบแน่นเตรียมรองรับฤดูการทำนาเกลือที่จะมาถึง
เมื่อหมดฤดูฝน
ตามผืนนาเกลือเหล่านี้เริ่มที่จะมีนกชายเลนอพยพให้ได้เห็นบ้างแล้ว
บนแปลงนา
เกลือแปลงหนึ่งผมพบนกสต๊นท์คอแดง(Rufous
- necked Stint) ราว40ตัว รองลงมา
เป็นนกสติ๊นท์นิ้วยาว(Long-toed
Stint) ราว10ตัวและมีนกสติ๊นท์อกเทา(Temminck's
Stint )เพียง 1ตัว
ที่เหลือเป็นนกหัวโตทรายเล็กอีก
2-3ตัว
บนผืนนาเกลือเพียงแปลงเดียวผมพบนกสติ๊นท์ที่พบได้ไม่ยากถึง3ชนิด
เมื่อตอน
ผมหัดดูนกชายเลนใหม่ๆผมมักสับสนกับนกสติ๊นท์ทั้ง3ชนิดนี้
แต่เมื่อหัดสังเกตุและออก
ดูนกชายเลนบ่อยๆก็ทำให้สามารถจำแนกนกสติ๊นท์ทั้ง3ชนิดนี้ได้ไม่ยาก
สำหรับนกสติ๊นท์
คอแดงผมได้เขียนถึงไปแล้วในคราวก่อน
ครั้งนี้จะเป็นการกล่าวของนกสติ๊นท์นิ้วยาวบ้าง
ลักษณะเด่นคือขาเหลือง
เหลืองอมเขียว นิ้วยาว
คิ้วขาว สีขนด้านบนลำตัวเข้มกว่านกสติ๊นท์อีกสองชนิด
ส่วนบนหัว(Crown)เป็นสีน้ำตาลเข้ม
ลายบนแถบอกระหว่างตัวที่โตเต็มวัยและที่ยังโตไม่เต็มวัยมีลักษณะ
ที่แตกต่างกัน
ในบางครั้งอาจเห็นส่วนคิ้วมีสองแฉกแต่ก็อย่าเข้าใจผิดเป็นนกชายเลนปากกว้างนะครับ
เพราะลักษณะของสรีระส่วนอื่นแตกต่างกันอย่างชัดเจน
(ภาพนี้ถ่ายจากบ้านกาหลงในช่วงที่นกเพิ่งอพยพเข้ามาในช่วงต้นเดือนตุลาคม)
นกสติ๊นท์นิ้วยาว(Long
Toed
Stint) Calidris subminuta
เป็นนกชายเลนที่มี
ขนาดเล็ก(16 ซ.ม.)ลักษณะเด่นคือมีขาสีเหลือง
นิ้วเท้ายาว มีสีขนด้านบน(Uperparts)
ของลำตัวที่ออกสีน้ำตาลเข้มกว่านกสติ๊นท์อีกสองชนิด
จะเห็นความแตกต่างของสีขนนี้
ได้ชัดเจนเมื่อหากินอยู่ใก้ลกัน
และยังเห็นลายขนของนกได้ชัดเจนกว่าด้วย(Uperparts
dark brown,appearing distinctly steaked or scaled)
นอกนั้นส่วนบนของหัวก็
เป็นสีเข้มมีลาย คิ้วขาว
และแถบอกเป็นลายที่แตกต่างจากนกสติ๊นท์อีกสองชนิด
จากประสบการณ์การดูนกของผมเองแล้วพบว่านกสติ๊นท์นิ้วยาวเป็นนกในกลุ่ม
ของนกสติ๊นท์ที่พบได้บ่อยและมีปริมาณพอสมควร
แต่ก็เป็นอันดับสองรองจากนกสติ๊นท์
คอแดงที่มักพบได้ง่ายและมากกว่า
เมื่อมองถึงถิ่นเกิดของนกสติ๊นท์ทั้งสองชนิดนี้ก็มี
ถิ่นกำเนิดที่ติดกัน โดยนกสติ๊นท์คอแดงอยู่ในทุนดรา(อาร์กติก)บนสุดทางตะวันออกไกล
ของเขตพาลีอาร์คติก ส่วนนกสติ๊นท์นิ้วยาวนั้นอยู่ติดกันต่ำลงมาในบอร์เรลไทก้า(ซับอาร์ก
ติก)ทางตะวันออกและตรงส่วนกลางของเขตพาลีอาร์กติก
เมื่อเสร็จสิ้นภาระกิจการผสมพันธุ์
ทำรัง วางไข่ เลี้ยงลูก
ประจวบกับการกลับมา
ของฤดูหนาว นกจะพากันอพยพลงใต้
นกในส่วนที่อยู่ติดขอบทวีปจะพากันอพยพลงมา
ตามแนวฝั่ง (Coastally)
ส่วนนกที่อยู่ในผืนแผ่นดินใหญ่ห่างฝั่งจะอพยพข้ามผืนแผ่นดิน
(Overland) อันกว้างใหญ่ลงมา
ในหนังสือคู่มือดูนกเมืองไทยของCraig
Robsonระบุไว้ว่าแหล่งผสมพันธุ์อยู่ในC,E Palearctic
คืออยู่
ในส่วนวงกลมสีแดงส่วนในวงกลมสีเหลืองคือถิ่นผสมพันธุ์ของนกสติ๊นท์คอแดงซึ่งอยู่สูงขึ้นไปในทุนดรา
โดยนกสติ๊นท์นิ้วยาวจะอพยพลงใต้หากินอยู่ในแถบ
SE,E,NE India ,Sri Lanka,Bangladesh,S China,
Taiwan,S Japan,Sundas,Philippines,New Guinea,Australia(ส่วนใหญ่อพยพลงมายังเขตโอเรียนทอล)
นกที่มี่ถิ่นกำเนิดอยู่ทางตอนกลางของเขตพาลีอาร์ติกส่วนใหญ่แล้วจะใช้เส้น
ทางอพยพสายเอเชียตอนกลาง(
Central Asian Flyway )ลงมาสู่ยังแถบประเทศอิน
เดีย
ส่วนนกที่อยู่ทางแถบตะวันออกของเขตพาลีอาร์คติกจะอพยพลงใต้โดยใช้เส้นทาง
อพยพสายเอเชียตะวันออก (East
Asian Flyway )
แหล่งหากินของนกสติ๊นท์นิ้วยาว
ในช่วงนอกฤดูผสมพันธุ์อยู่ในเขตโอเรียนทอลเป็นส่วนใหญ่
โดยมีบางส่วนอพยพไกล
ไปจนถึงออสเตรเลีย
และเป็นนกชายเลนที่พบได้ยากในอัฟริกา
นกที่โตเต็มวัยแล้วมักไม่ปรากฎเห็นส่วนคิ้วเป็นสองแฉกเช่นนกที่ยังโตไม่เต็มวัย
เราสามารถพบนกสติ๊นท์นิ้วยาวได้ในพื้นที่หลากหลายรูปแบบ
บนผืนนาที่ชุ่มน้ำ
นาเกลือ ริมฝั่งบึงน้ำ
เราจึงสามารถพบนกชนิดนี้ได้ในพื้นที่ชุ่มน้ำที่ลึกเข้ามาในแผ่นดิน
แต่กลับพบได้น้อยมากตามหาดเลนริมฝั่งทะเล
และจากลักษณะของนิ้วเท้าที่ยาวนี้เอง
จึงทำให้สามารถเดินหากินบนพืชน้ำขนาดเล็กบนแหล่งน้ำตื้นได้
เมื่อนกตกใจจะชูคอตั้ง
อันเป็นลักษณะเด่นอีกประการหนึ่ง
ผมเคยเห็นนกสติ๊นท์นิ้วยาววิ่งไล่กัน
เมื่อนกอีกตัว
เข้ามาหากินใก้ลๆ(ประมาณว่าจะมาแย่งที่หากิน)
นกตัวที่ไล่ก็จะวิ่งอย่างเร็ว(จี๋)ไล่อีกตัว
ให้ไปห่างๆก่อนจะกลับมาหากินยังที่เดิมต่อ
โดยขณะวิ่งไล่บางครั้งก็ชูปีกตั้งสูงด้วย ซึ่งก็
ถือว่าเป็นพฤติกรรมน่ารักน่าชังอีกอย่างหนึ่ง...จนอาจสร้างรอยยิ้มให้ผู้ดูได้โดยไม่รู้ตัว
