Broad-billed sandpiper
เรื่องราวของ "นกชายเลนปากกว้าง"
บทความ /
ภาพ พอพล นนทภา
เขียน ก.ย.2545
นกชายเลนปากกว้างสำหรับผมมันคือนกชายเลนตกสำรวจที่ไม่ค่อยมีใครกล่าวถึง
เท่าใดนัก
ทั้งๆที่ผมมักพบเห็นมันอยู่เสมอแม้จะไม่บ่อยนักก็ตาม
อาจเป็นเพราะมันมี
ลักษณะที่คล้ายคลึงกับนกชายเลนปากโค้งก็เป็นได้
แต่ในความเป็นจริงแล้วนกสองชนิด
นี้มีความแตกต่างที่ชัดเจนอยู่หลายประการชนิดที่หากนำมายืนเทียบสัดส่วนกันแล้วจะ
มองเห็นถึงความแตกต่างนั้นได้อย่างเด่นชัด
ซึ่งหากผมเน้นในทางปฏิบัติจะมีจุดสังเกต
สำคัญๆได้ 3 จุดใหญ่ที่แตกต่างจากนกชายเลนปากโค้งดังนี้ครับ
ปาก...นกชายเลนปากกว้างมีลักษณะของปากที่ดูหนากว่าและแลดูสั้นกว่า
โคนปาก
จะดูกว้าง
หากมองจากด้านบนช่วงกลางปากจะแผ่กว้างออกเล็กน้อยซึ่งตรงนี้เองที่ฝรั่ง
จึงตั้งชื่อว่า Broad-billed
และจุดสังเกตอีกอย่างคือลักษณะปากจะไม่โค้งตั้งแต่โคนปาก
แต่จะเป็นลักษณะเหยียดตรงแล้วค่อยมาหักโค้งตรงช่วงปลายปากมากกว่า
ซึ่งตากจาก
นกชายเลนปากโค้งที่ปากจะยาวและเรียวบางกว่า
และปากจะโค้งมาตั้งแต่โคนจรดปลาย
อย่างไรก็ตามปากของนกที่ยังโตไม่เต็มวัยอาจมีลักษณะที่แตกต่างไปบ้าง
มุมนี้เห็นคิ้วสองชั้นและลักษณะของปากที่โค้งช่วงปลายได้ชัดเจน
คิ้ว...นกชายเลนปากกว้างจะมีคิ้วสองชั้นต่างจากนกชายเลนปากโค้งที่มีคิ้วเพียง
ชั้นเดียว
อย่างไรก็ตามในบางช่วงอาจเห็นคิ้วไม่ชัดเจนนักอาจเนื่องจากการเสื่อมสภาพ
ของขนหรืออาจอยู่ในระหว่างการผลัดขน
ดังนั้นการจำแนกจึงต้องดูสรีระในหลายๆส่วน
ประกอบกัน
หากปากเล็กและสั้นลงก็จะคล้ายนกสติ๊นท์ตัวหนึ่ง
ขา...สิ่งที่แตกต่างกันชัดเจนอีกอย่างระหว่างนกชายเลนปากกว้างและนกชายเลน
ปากโค้งก็คือขาเพราะนกชายเลนปากกว้างจะมีช่วงขาที่สั้นกว่ารวมถึงขนาความยาวของ
ลำตัวของนกชายเลนปากว้างก็จะสั้นกว่าด้วยเมื่อนกสองชนิดนี้ยืนอยู่ใก้ลกันก็จะยิ่งเห็น
ความแตกต่างได้ชัดเจน ซึ่งลักษณะรูปร่างของนกชายเลนปากกว้างจะคล้ายนกสติ๊นท์
เป็นภาพจำลองของนกสติ๊นท์ที่มีขนาดใหญ่ขึ้นเล็กน้อย
และมีปากที่ยาวหนากว่าปกติ
ในเมืองไทยมี Sandpiper
ที่มีขนาดใกล้เคียง Stint อยู่
2 ชนิดคือเจ้า "ปากช้อน"
นกหายากที่เคยเขียนถึงไปแล้ว
อีกตัวคือเจ้าSandpiper "ปากโค้ง"ตัวนี้
และจากประสบการณ์การดูนกในภาคสนามของผมก็มักจะเห็นนกชายเลนปากโค้ง
และนกชายเลนปากกว้างหากินร่วมกันเสมอแต่มักจะพบนกชายเลนปากกว้างในปริมาณ
ที่น้อยกว่ามาก
ตัวอักษร
B คือนกชายเลนปากกว้างยืนเคียงข้างอยู่กับนกหัวโตทรายเล็กด้านขวา
และอยู่ท่ามกลาง
ฝูงเล็กๆ ของนกชายเลนปากโค้ง
( ตัวอักษร C )
ซึ่งเปรียบเทียบขนาดกันแล้วจะเห็นความแตกต่าง
ของลักษณะปากและขนาดของลำตัว
ที่เห็นได้ชัดอีกอย่างคือช่วงขาที่สั้นกว่าของนกชายเลนปากกว้าง
เมื่อมองในมุมเอียงหน้าเช่นนี้จะเห็นคิ้วเพียงชั้นเดียว
(
นกชายเลนปากโค้ง
จะมีขนาดราว 22
ซ.ม.
นกชายเลนปากกว้าง
ขนาดราว
18
ซ.ม.
ส่วนนกหัวโตทรายเล็ก
ขนาดราว
23
ซ.ม. )
นกชายเลนปากกว้าง
( Broad-billed Sandpiper ) Limicola falcinellus
จัดเป็นนกชานเลนขนาดเล็ก
(17-18 ซ.ม.) ขนาดจะอยู่กึ่งกลางระหว่างนกสติ๊นท์กับ
นกหัวโตทรายเล็ก ทั่วโลกมี2 ชนิดย่อยคือ L.f
falcinellus
ที่จะมีถิ่นกำเนิดทางตอน
เหนือของทวีปยุโรป
และชนิดย่อย L.f.sibirica
ที่มีถิ่นกำเนิดทางเหนือของตอนนกลาง
และตะวันออกในไซบีเรีย
ชนิดย่อยนี้เองที่เราสามารถพบได้ในประเทศไทยในช่วง
ฤดูอพยพ
นกชายเลนปากกว้างเมื่ออาศัยอยู่ทางตอนเหนือของทวีปมักมีถิ่นอาศัยหากินทำรัง
วางไข่อยู่ในบริเวณพื้นที่ชุ่มน้ำที่เป็นแหล่งน้ำจืด
ซึ่งมีมากมายทางตอนเหนือของเขต
พาลีอาร์คติกในช่วงฤดูร้อน
(ใบไม้ผลิ)
แต่เมื่ออพยพหนีหนาวลงมาหากินในเขตอบอุ่น
มักพบอาศัยหากินไม่ห่างฝั่ง
ตามนาเกลือ พื้นที่น้ำกร่อย
รวมถึงบริเวณบ่อน้ำจืดตื้นๆ
ที่ไม่ห่างฝั่ง และอาจพบได้ในพื้นที่ชุ่มน้ำที่ลึกเข้ามาในแผ่นดินได้ในช่วงพักระหว่าง
การอพยพ
ลักษณะโคนปากกว้างเหยียดตรงแล้วมาโค้งช่วงปลาย
ในการดูนกภาคสนามผมมักพบนกชายเลนปากกว้างเพียงกลุ่มเล็กๆไม่กี่ตัวปะปน
หากินอยู่กับนกชายเลนชนิดอื่นเช่นนกสติ๊นท์คอแดง
นกหัวโตทรายเล็ก
และนกชายเลน
ปากโค้ง
บ่อยครั้งที่มักพบอยู่โดดเดี่ยวกลางฝูงนกชายเลนชนิดอื่น
ในพื้นที่อ่าวไทยตอน
ในสถานที่พบมักพบอยู่เพียง2-3แห่ง
เช่นที่บ้านกาหลง
และนาเกลือบ้านโคกขาม
โดยเฉพาะที่บ้านโคกขามผมมักพบได้บ่อยๆ
สิ่งนี้ย่อมเป็นการยืนยันได้ว่า
นอก
เหนือจากความเหมาะสมของพื้นที่แล้ว
นกชายเลนนั้นยังชอบอาหารที่มีเฉพาะในบาง
พื้นที่ด้วย
จึงไม่ใช่เรื่องแปลกที่เราอาจไม่พบนกชายเลนบางชนิดในบางพื้นที่เลย
เช่น
นกชายเลนปากช้อนซึ่งเป็นนกหายากในระดับโลกก็ยังมีความชอบอาหารซึ่งเป็นสัตว์
หน้าดินบางชนิดที่มีมากในพื้นที่โคกขามจึงมักไม่พบนกชนิดนี้ในบริเวณอื่นของพื้นที่
อ่าไทยตอนใน ซึ่งนี่ก็เป็นเรื่องที่น่าสนใจอีกเรื่องหนึ่งของนกชายเลนอพยพ
นกตัวเล็กๆ
จากไซบีเรียที่พากันอพยพหนีความแห้งแล้งและหนาวเย็นบินไกลกันมาหลายพันไมล์..
นกชายเลนปากกว้างมีถิ่นกำเนิดในสามจุดใหญ่ๆทางตอนเหนือของเขตพาลีอาร์คติก
เมื่อถึงฤดูหนาว
นกจะอพยพลงมาหากินตามแนวชายฝั่งที่มีแหล่งอาหารที่เหมาะสม
นกที่อยู่ตอนกลางและตะวันออกคือ
ชนอดย่อย
L.f.sibirica จะอพยพลงมาหากินตามชายฝั่งในเขตโอเรียนทอลเป็นส่วนใหญ่
และบางส่วน
บินไกลไปถึงประเทศออสเตรเลีย